Στην καθηµερινή ζωή θεωρούµε το χρώµα δεδοµένο. Έτσι δεν συνειδητοποιούµε πλήρως τη σηµασία του αλλά και την επίδρασή του στη φωτογραφία. Ακόµα και αν έχουµε προχωρήσει στη σύνθεση και την τεχνική εφόσον δεν κατανοούµε το χρώµα στερούµε τη δυναµική από τη φωτογραφία µας. Το χρώµα βοηθάει να αφηγηθούµε οπτικά την ιστορία µας και να επικοινωνήσουµε µε τον παρατηρητή σε συναισθηµατικό επίπεδο. Αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για το συναίσθηµα που προκαλείται από µια εικόνα. Μεταδίδει αισθήµατα ζωντάνιας, ενέργειας, µελαγχολίας, έντασης κλπ.
Μαθαίνοντας να ελέγχουµε το χρώµα µπορούµε να κάνουµε πολλά πράγµατα που θα επηρεάσουν τη συνολική µας φωτογραφία. Για να πετύχουµε κάτι τέτοιο όµως θα πρέπει να ελέγξουµε και το φως. Για παράδειγµα όταν φωτογραφίζουµε σε εξωτερικό χώρο, η υφή και η ένταση των χρωµάτων είναι άρρηκτα συνδεδεµένες µε το φυσικό φως το οποίο αλλάζει θερµοκρασία κατά τη διάρκεια της ηµέρας µεταβάλλοντας έτσι τα χρώµατα µας. Σκεφτείτε πόσο διαφορετικό δείχνει ένα τοπίο τραβηγµένο το µεσηµέρι µε πολύ σκληρό φως γεµάτο κοντράστ και το σούρουπο όπου το φως έχει µαλακώσει και είναι πιο διάχυτο αλλά και πιο θερµό. Παραπέρα µε την αξιοποίηση του χρώµατος µπορούµε να κατευθύνουµε το µάτι του θεατή στο σηµείο που θέλουµε να επικεντρωθεί και θεωρούµε σηµαντικό για την ιστορία που διηγούµαστε.

Το λάθος
Συνηθισµένο λάθος είναι να µη δίνει ιδιαίτερη σηµασία ο φωτογράφος και να καταλήγει η εικόνα µας µε πολλά χρώµατα τα οποία δεν ακολουθούν κάποιο µοτίβο ή άλλη λογική και τελικά αποτελούν µόνο οπτικό θόρυβο. Στην πραγµατική ζωή ο εγκέφαλος µας φιλτράρει την πληροφορία που λαµβάνει και δίνει προσοχή µόνον εκεί που έχει σηµασία. Στη φωτογραφία το φιλτράρισµα αυτό πρέπει να το κάνει ο φωτογράφος, ακόµα και στο χρώµα, συγκεντρώνοντας και κατευθύνοντας την προσοχή του θεατή στα επιθυµητά στοιχεία της εικόνας.

Σύνθεση
Ένα καρέ γεµάτο χρώµα
Το χρώµα αποτελεί σηµαντική παράµετρο στη σύνθεση. Μπορούµε να αποµονώσουµε ένα χρώµα αφήνοντας να κυριαρχήσει στο κάδρο µας, να τραβήξουµε από ορισµένη γωνία όπου τα χρώµατα δηµιουργούν κάποιου είδους µοτίβο. Αν χρησιµοποιούµε µοντέλα φροντίζουµε να είναι αρµονικά µεταξύ τους τα χρώµατα των ρούχων,να κάνουν κάποια αντίθεση ή συµπλήρωση. Φυσικά µπορούµε να τονίσουµε κάνοντας πιο ζωηρά τα χρώµατα στην µετέπειτα επεξεργασία στον υπολογιστή.

 

Τα χαρακτηριστικά του χρώµατος
Τι πρέπει να γνωρίζουµε
Η θεωρία των χρωµάτων έρχεται στην τέχνη από την αρχαιότητα. Γνωρίζουµε ότι οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωµαίοι καλλιτέχνες και διανοούµενοι γνώριζαν για τη σηµασία των χρωµάτων και για τους συµβολισµούς τους. Περνώντας από το ασπρόµαυρο µαζικά στην εποχή του εγχρώµου µετά το ΒΠΠ η φωτογραφία έγινε πιο δηµοφιλής ίσως λόγω του µεγαλύτερου ρεαλισµού. Ακόµη περισσότερο στην ψηφιακή εποχή, όπου οι χρωµατικές διορθώσεις είναι πλέον πανεύκολες στον υπολογιστή. Το χρώµα έχει τρία βασικά χαρακτηριστικά, όλα µετρήσιµα, τα οποία πρέπει να γνωρίζουµε.
Χροιά Η χροιά είναι αυτό που στην καθοµιλουµένη αποκαλούµε χρώµα ή απόχρωση (κίτρινο, το κόκκινο, το πράσινο κτλ). Τα βασικά (ή πρωτεύοντα) χρώµατα του προσθετικού συστήµατος RGB είναι το κόκκινο, το πράσινο και µπλε. από τα οποία µε ανάµειξη παράγονται όλες οι λοιπές χροιές (αποχρώσεις). Η αντίληψη του χρώµατος προέρχονται από το φως που πέφτει πάνω στο αντικείµενο. Ουσιαστικά βλέπουµε το χρώµα ως ιδιότητα του φωτός. ανάλογα µε το φασµατικό περιεχόµενό του (κυµατοµορφή µε συγκεκριµένο µήκος κύµατος ανάµεσα στα 400 ως 700nm). Όταν το φως προσπίπτει σε ορισµένο αντικείµενο ένα µέρος της ακτινοβολίας απορροφάται το υπόλοιπο ανακλάται. Παράδειγµα: Το µαύρο απορροφά ολόκληρη την ακτινοβολία και δεν ανακλά τίποτε (γι αυτό αν το καλοκαίρι βάλουµε στον ίδιο µια µαύρη και µια άσπρη µπάλα από το ίδιο υλικό, η µαύρη θα είναι πιο καυτή). Το λευκό αντικείµενο ανακλά όλη την ακτινοβολία. Ανάµεσα στα δύο άκρα κινούνται τα υπόλοιπα χρώµατα.
Όλες οι γνωστές αποχρώσεις µπορούν να αναπαραχθούν µε την κατάλληλη δοσολογία από τα χρωµατικά µοντέλα RGB (προσθετικό) και CMYK (αφαιρετικό).
Κορεσµός
Ο κορεσµός περιγράφει το πόσο έντονη ή υποτονική είναι µια χροιά. Ο χαµηλός κορεσµός είναι αποτέλεσµα της µίξης ενός χρώµατος µε το συµπληρωµατικό του, το άσπρο ή το µαύρο. Ο υψηλός κορεσµός ενός χρώµατος σε µουντό περιβάλλον δηµιουργεί δυνατό αποτέλεσµα.
Φωτεινότητα
Η φωτεινότητα ορίζει τις χροιές ως ανοιχτές ή σκούρες. Κάθε χρώµα έχει τη δική του γκάµα σε φωτεινότητα. Για παράδειγµα η κλίµακα φωτεινότητας του κίτρινου είναι µικρότερη από του µπλε. Η φωτεινότητα των χρωµάτων στη φωτογραφία µας ρυθµίζεται από την έκθεση. Η υπό-έκθεση παράγει πιο ζωντανά και έντονα χρώµατα.

Συνδυασµός χρωµάτων
Ο κανόνας του Goethe
Ο ιδανικός συνδυασµός διαφορετικών χρωµάτων είναι υποκειµενικός και σχετίζεται µε το αποτέλεσµα που θέλουµε να πάρουµε.
Χρωµατική αρµονία γενικά έχουµε όταν κάθε χρώµα συνδυάζεται µε το ακριβώς απέναντι του στον χρωµατικό τροχό. Υπάρχει η αναλογική αρµονία όπου συνδυάζουµε τα χρώµατα που βρίσκονται δίπλα δίπλα στον τροχό. Ο γερµανός ποιητής και φιλόσοφος Goethe, ο οποίος είχε ασχοληθεί σε βάθος µε την χρωµατική θεωρία, έφτιαξε έναν κανόνα δίνοντας µια τιµή σε κάθε χρώµα. Η θεωρία του δεν έχει καταρριφθεί µέχρι σήµερα. Σύµφωνα µε το κανόνα Goethe, όταν συνδυάζουµε τα χρώµατα θα πρέπει να λαµβάνουµε υπόψη την τιµή αυτή. Οι τιµές είναι: Κίτρινο= 9 Πορτοκαλί= 8 Κόκκινο= 6 Πράσινο= 6 Μπλε= 4 Βιολετί= 3. Ο κανόνας λέει ότι θα πρέπει να συνδυάζουµε τα χρώµατα µε βάση την αναλογία αυτή και την ένταση του κάθε χρώµατος. Για παράδειγµα, έστω ότι θέλουµε να συνδυάσουµε το κόκκινο µε το κίτρινο. Το κίτρινο είναι πιο ισχυρό από το κόκκινο, εποµένως αν θέλουµε να επιτύχουµε την αρµονία θα πρέπει να δώσουµε στο κόκκινο περισσότερο χώρο, ώστε να αντισταθµίσει το κίτρινο.

Το φως είναι χρώµα
Και το χρώµα είναι φως
Διαφορετικές φωτιστικές πηγές και η πληθώρα των ανακλώµενων επιφανειών δηµιουργούν διαφορετικές αποχρώσεις των χρωµάτων. Οι διαφορετικές γωνίες λήψης, τα σύννεφα, η ποιότητα της φωτιστικής πηγής µεταβάλλουν το χρώµα. Το µάτι µας έχει την ικανότητα να προσαρµόζεται στις διαφορές και αποκλίσεις και να επιτυγχάνει κάποιου είδους κανονικότητας στην πρόσληψη της χρωµατικής πληροφορίας. Για παράδειγµα, ανεξάρτητα αν το φως µας έχει χρωµατική θερµοκρασία 5000°Kelvin (Daylight) ή 2.000°Κelvin (Tungsten) εµείς βλέπουµε πάντα τις σελίδες του βιβλίου λευκές. Η φωτογραφική µηχανή όµως δεν έχει την ίδια ικανότητα οπότε θα πρέπει να την βοηθήσουµε. Την αποστολή αυτή στην πραγµατικότητα την επωµίζεται η λειτουργία εξισορρόπησης των λευκών (White Balance).
Το φυσικό φως  H πιο άφθονη και κυρίαρχη φωτιστική πηγή, το φως του ήλιου. Γνωρίζουµε εµπειρικά ότι οι καλύτερες ώρες για φωτογράφηση είναι µετά το ξηµέρωµα και πριν τη δύση του ήλιου. Όταν ο ήλιος είναι χαµηλά, οι ακτίνες φωτός διαχέονται περνώντας υπό γωνία στην ατµόσφαιρα και το φως σκεδάζεται. Πρώτα διαχέονται τα µικρά µήκη κύµατος (που είναι τα µπλε). Άρα το ξηµέρωµα και το σούρουπο το φως που παραµένει έχει µια κόκκινη και πορτοκαλί χροιά. Κατά τη διάρκεια της ηµέρας το φως που περνά µέσα από την ατµόσφαιρα άµεσα δίνει στην εικόνα πιο σκληρή µπλεδίζουσα χροιά.
Tungsten  Τα περισσότερα τεχνητά φώτα (λάµπες) που χρησιµοποιούµε είναι πυράκτωσης (tungsten). Το φως τους είναι κιτρινωπό και θερµό αλλά εµείς το αντιλαµβανόµαστε ως λευκό. Η µηχανή µας όµως το γράφει όπως είναι. Ανάµεσα στις ρυθµίσεις του white balance βρείτε την επιλογή tungsten που θα φροντίσει για την εξισορρόπηση. Η επιλογή αυτή λειτουργεί και µε το φως των κεριών ή της φωτιάς καθώς η χρωµατική τους θερµοκρασία είναι παρόµοια.
Λάµπες φθορισµού (fluorescent)  Επίσης πολύ συνηθισµένη πηγή φωτισµού ιδιαίτερα τώρα µε τις λάµπες οικονοµίας. Στο µάτι µας φαίνεται επίσης άσπρη αλλά στη φωτογραφία µας συχνά δίνει πρασινωπή χροιά. Εδώ η αυτόµατη ρύθµιση WB δεν αντιδρά σωστά, και µπορεί να χρειαστεί να καταφύγουµε σε χειροκίνητη ρύθµιση. Τελευταία κυκλοφορούν λάµπες οικονοµίας µε συγκεκριµένη χρωµατική θερµοκρασία που προσοµοιώνει είτε tungsten είτε daylight.

Η ψυχολογία των χρωµάτων
Aνάλογα µε το φασµατικό περιεχόµενο, στα χρώµατα έχουν αποδοθεί συγκεκριµένες ιδιότητες µε ψυχολογικές προεκτάσεις. Αντιδρούµε διαφορετικά σε κάθε χρώµα και σε κάθε χρώµα έχει αποδοθεί διαφορετικό νοηµατικό περιεχόµενο. Π.χ. το κίτρινο και το κόκκινο είναι τα κατ’ εξοχήν χρώµατα που παραπέµπουν στον ήλιο και την φλόγα, το µπλε στην ηρεµία, το λευκό στην αισιοδοξία, το πράσινο συσχετίζεται µε την φύση κλπ.
Κίτρινο  Είναι το χρώµα που συνδέουµε περισσότερο µε τον ήλιο. Προκαλεί µαζί µε το κόκκινο τον εντυπωσιασµό αλλά όχι στον ίδιο βαθµό. Αποκτά κατά κανόνα την κυρίαρχη θέση στο καρέ και δε επωφελείται από την υποέκθεση.
Κόκκινο Το πιο ζωηρό χρώµα. Είναι επιθετικό, δυναµικό, κυρίαρχο. Τραβάει πιο εύκολα το µάτι. Κυριαρχεί αµέσως στο κάδρο, ακόµη και σε µικρές ποσότητες.
Μπλε Συνώνυµο µε την ηρεµία, την τάξη και την καθαρότητα αλλά και µε την απόσταση και την ψυχρότητα. Χρησιµοποιείται συχνά ως χρώµα φόντου για να συνδέσει τα υπόλοιπα χρώµατα.
Πράσινο Το χρώµα της αισιοδοξίας και της φύσης. Ανάλογα µε τον περιβαλλοντικό φωτισµό επηρεάζεται περισσότερο από τα άλλα χρώµατα ως προς τον κορεσµό. Αν ο ήλιος είναι δυνατός, σκουραίνει ενώ ξανοίγει όταν έχουµε συννεφιά.
Το άσπρο και το µαύρο
Παρά την όποια αντίληψη, έχουν ιδιαίτερη θέση στην έγχρωµη φωτογραφία. Συµπληρώνουν και καταφέρνουν να τονίζουν τα άλλα χρώµατα. Το µαύρο προκαλεί συναισθήµατα έντασης και το λευκό ηρεµίας. Το λευκό επηρεάζεται πιο πολύ από οποιοδήποτε άλλο χρώµα, από χρωµατικές αποκλίσεις και αλλαγές της φωτεινής πηγής και γι αυτό πρέπει να προσέχουµε τη σωστή ρύθµιση white balance ώστε να µην έχουµε στο κάδρο µας αφύσικες χροιές λευκού.

 

Η δύναµη των χρωµάτων
Δεν έχουν όλα τα χρώµατα την ίδια επίδραση πάνω µας. Το κόκκινο και το κίτρινο είναι πιο δυνατά χρώµατα και έχουν µεγαλύτερη επίδραση πάνω µας. Το κόκκινο στο κάδρο µας δίνει την αίσθηση του βάθους. Το πράσινο και το µπλε προκαλούν πιο ήρεµες και µετριοπαθείς επιδράσεις.